Tasvir

Hasar uyarı sistemi araç hareket halindeyken, aşağıdaki vb. değerleri denetler:

• devir sayıları
• Yağ basıncı değerleri

şanzımanın işlevleri.

Belirli şartlar altında, örneğin

• gerçekten ölçülen değerler ile hesaplanmış aranan değerler arasında farklar oluştuğunda,
• izin verilen bir maksimum sınır değerine ulaşıldığında.

hasar uyarı sistemi şanzıman işlevlerindeki bir arızayı gecikmeksizin saptar.

Şanzıman işlevlerinde böyle arızaların vaktinde saptanması sayesinde, şanzıman kumanda birimi şanzımanda daha fazla hasar meydana gelmesini mümkün olduğu kadar önlemek için uygun tedbirleri alabilir.

• Bir hatanın hata belleğine kaydedilmesi
• Şoföre bir uyarı sinyali iletilmesi
• Motor torkunun indirgenmesi
• Zorunlu vites küçültme
• Retarder fren torkunun indirgenmesi
• Retarderin ve viteslerin bloke edilmesi

Vites Değiştirme Süreci ve Uyarlama

Vites değiştirme sırasında bir lamel bağlantısı açılır, diğer bir lamel bağlantısı kapatılır.

Lamel bağlantıların açılıp kapanması her bir durumdaki yağ basıncının zaman uyumlu biçimde yönetilmesiyle gerçekleşir.

• Açma sırasında lamel bağlantısı basınçsız duruma getirilir.
• Kapatma sırasında yağ basıncı (regülatör basıncı) bir rampa üzerinden yavaş yavaş yükseltilir.

Regülatör basıncı lamel bağlantısı kapatılırken lamellerin gittikçe büyüyen bir kuvvetle birbiri üzerine bastırılmasını sağlar. Bu arada lameller, senkron devir sayısına erişilene kadar "kayar".

İyi bir vites değiştirme kalitesi elde edebilmek için, vites değiştirme süresi – özellikle de, lamellerin kaymakta olduğu süre (kayma süresi) – toplam olarak belirli bir aralık içinde kalmalıdır.

Vites değiştirme süresi belirlenmiş bu aralık içinde değilse, bir sonraki vites değiştirme için ayar basıncı duruma göre yükseltilir veya alçaltılır. Bu işleme uyarlama denir.

Ayar Basıncının Denetlenmesi

Yağ basıncı değerlerinin otomatik olarak uyarlanmasıyla hesaplanan regülatör basıncı (p1) iş basıncının yaklaşık % 90'ına eşit bir üst sınır değerine (p2) ulaşırsa, hasar uyarı sistemi bir hata mesajı verir.

2.–3. vites değiştiriminde ayar basıncının denetlenmesi: n1 – Motor devri, n2 – Şanzıman çıkış devri, Δt – Lamellerin kayma süresi

Vites Değiştirme Süresinin Denetlenmesi

Yağ basıncı uyarlaması ayar basıncının düşürülmesi veya yükseltilmesi yoluyla, vites değiştirme süresinin daima önceden belirlenmiş aralık içinde kalmasını sağlar.

Belli şartlar altında ayarlı basınç, maksimum değere yükseltildiği halde, vites değiştirme olayını belirlenmiş maksimum süre (Δt) içinde tamamlamayı başaramayabilir. Yani, bu maksimum vites değiştirme süresi sonunda (t2) senkron devir sayısına henüz ulaşılamamıştır ve lameller hâlâ kaymaktadır.

Hasar uyarı sistemi bu durumu saptar ve o anki hakikî devir sayılarının lamel kavramasının tam senkronize olduğu halde sözkonusu olacak, aranan devir sayısından ne kadar saptığını (Δn) hesaplar.

Devir sayıları arasındaki bu sapma belli bir değeri aşıyorsa, hasar uyarı sistemi bir hata mesajı verir.

2.–3. vites değiştiriminde ayar basıncının denetlenmesi: n1 – Motor devri, n2 – Şanzıman çıkış devri, Δt - Vites değiştirme süresi

Boşluğun Denetlenmesi

Bir mekanik vitese geçme işlemi tamamlandıktan sonra, normal olarak, şanzıman giriş ve çıkış milleri belli bir devir sayısı oranı içinde dönerler.

Hasar uyarı sistemi bu devir oranını sürekli olarak denetler. Devir sayısı sensörlerinin ölçtüğü bu oran hesaplanmış aranan devir sayısı oranından sapıyorsa, hasar uyarı sistemi bu viteste boşluk tespit eder.

Boşluk denetimi n2 ile n3'ün karşılaşması temelinde yapılır ve retarderle yapılan frenlemelere de uygulanır.

Belli bir süre için (örneğin 1 saniye) boşluk belli bir değere ulaşırsa (örneğin 100 1/min), hasar uyarı sistemi bir hata mesajı verir.